Temel Bilgiler
Solmaz Talaş - Tavuk Çiftlikleri Standartlarına Uygun Ürünümüz.
Tavuk Yetiştiriciliğinde Altlığın Kullanılmasının Önemi

1 - GİRİŞ

Diğer hayvancılık dallarında olduğu gibi tavuk yetiştiriciliğinde de verimlilik, en uygun teknik bilgilere dayalı teknolojinin kullanılmasına bağlıdır. Nitekim teknolojiden yararlanan ve verimli üretim yapan ülkeler et, yumurta ve civciv pazarına hâkim durumdadır.

Broyler yetiştiriciliğinin tamamı ve damızlık yetiştiriciliğinin çoğu altlıklı kümeslerde yürütülmektedir. Özellikle, broyler üretiminin dünyada yoğun ve yaygın şekilde yürütülen üretim dalı olduğu göz önüne alındığında altlığın önemi daha iyi anlaşılmaktadır.

2 - ALTLIK

Yer tavukçuluğunda kondüksiyon yolu ile ısı kaybının önlenmesi ve tavuklara doğal davranışları olan eşinme imkânının sağlanabilmesi amacıyla zemine esnek, suyu emme özelliği olan bir madde serilir ki buna altlık denir. Kümeslerde altlık kullanılmasının temel nedeni tabanda ısı izolasyonunun sağlanmasıdır. Genellikle bir dönem boyunca kullanılan altlık, kümes daha sonraki döneme hazırlanırken değiştirilir.

3 – İYİ BİR ALTLIKTA BULUNMASI GEREKEN ÖZELLİKLER

İyi bir altlık kuru, temiz olmalı ve kokusu hayvanı rahatsız etmemelidir. Yumuşak ve sıkışabilir nitelikte, yani esnek olmalıdır. Altlık malzemesini oluşturan parçaların orta irilikte olmasına dikkat edilmelidir. Çok küçük parçalı altlıklar özellikle kümes içi hareketler sonucu toz haline gelerek solunum yolu hastalıklarına yol açabilir. Nitekim sivri, sert ve keskin kenarlı parçalar bir taraftan hayvanların tabanlarında yaralara sebep olurken, diğer taraftan eşinme sırasında dökülen yemle birlikte yenerek yemek borusunda tahrişler yapabilir. Altlıkların herhangi bir kimyasal madde ve ilaçla bulaşmış olmaması, bit ve benzeri canlılar içermemesi de önemlidir. Ayrıca altlık iyi bir yalıtkan olmalı yani ısı geçirgenliği az, su emme özelliği yüksek olmalıdır. Bu özellik çabuk kuruyabilme özelliği ile beraber bulunmalıdır. Aksi halde altlık yalıtım yeteneğini çabuk kaybeder. Altlık malzemesi seçiminde, yetiştirme dönemi sonunda kümesten boşaltıldığında altlığın gübre olarak kullanılabilecek nitelikte olmasına da dikkat edilmelidir. Bu malzemelerin arasında ucuz ve temini kolay olan tercih edilmelidir.

4 - YAYGIN OLARAK KULLANILAN ALTLIK MALZEMELERİ

Tavukçulukta yaygın olarak kullanılan ve en iyi altlık kaba odun (planya) talaşıdır. Kaba odun talaşı yalıtım özelliği iyi olan bir malzemedir.

Bunun yanında doğranmış samanın odun talaşı ile karıştırılarak kullanılması tavsiye edilmektedir ancak tahıl üretimi yapan bazı yetiştiricilerin çeşitli kimyasal maddeleri kullanabilecekleri düşüncesi, tavukçulukta altlık olarak saman kullanımını olumsuz etkilemektedir.

Altlık olarak kullanılan bir başka madde de hızar talaşıdır. Ancak aşırı toz oluşturması, civcivler tarafından yenme ihtimali ve sindirim bozukluğuna sebep olabileceğinden altlık malzemesi olarak kullanımı uygun görülmemektedir. Turba yosunu su emme yeteneği yüksek olan bir malzeme olduğundan bir zamanlar geniş kullanım alanı bulmasına rağmen pahalı ve koyu renkli olması ve kolayca toz haline gelmesi gibi olumsuz yönleri nedeniyle kullanımı uzun sürmemiştir.

5 - ALTLIK KULLANIMI

5.1 Altlığın Kümese Yerleştirilmesi

Altlıklı yetiştirme sisteminde her dönem sonunda genellikle eski altlık dışarı atılır, kümes iyice yıkanır, dezenfekte edilir ve temiz altlık serilerek yeni bir yetiştirme dönemi için kümes hazırlanır. Kümese serilecek altlığın kalınlığı mevsim, altlık malzemesinin kalitesi ve kümes tipine göre değişir. Planya talaşı gibi iyi bir yalıtım ve nem tutma özelliğine sahip malzemelerin yaz mevsiminde 5 cm, kış mevsiminde 8-10 cm kalınlığında serilmesi önerilmektedir. Yaz mevsiminde ısı yalıtımına daha az ihtiyaç olması ve kümeslerin daha iyi havalandırma imkânı bulunmasından dolayı, kış mevsimine göre daha ince altlık kullanılır. Broyler kümesinde 1m²’lik alana 5 cm kalınlıkta altlık döşenmesi için ortalama 5 ± 1 kg malzemeye ihtiyaç vardır. Damızlık kümeslerinde yetiştirme faaliyeti uzun olduğu için kullanılacak malzeme miktarı daha fazladır. Art arda kullanıldığı durumlarda, altlık kalınlığı 10 cm’nin altında olmaması tavsiye edilmektedir. Altlık kalınlığının yansıra malzemenin parça iriliği de dikkate alınır. En uygun parça büyüklüğü 0,6 cm olarak önerilmektedir.

5.2 Altlık Nem

5.2.1 Altlık Neminin Önemi

Normal bir altlık % 20 - 30 oranında neme sahiptir. Nemin aşağı düşmesi halinde civcivlerde dehidrasyon görülür. Artması halinde kümes içindeki havanın nemi artar ve altlığın yalıtım özelliği bozulur. Ayrıca altlık nem oranı; tüylenme hızı, büyüme, yemden yararlanma, koksidiyoz kontrolü ve kümes içindeki amonyak (NH4) düzeyini etkiler.

5.2.2 Altlık Nemini Etkileyen Faktörler

Altlık nemi; havanın ısı ve nemi, kümes zemininin durumu, hayvanların yaşı, ağırlığı ve sayısı, yem ve su tüketimi, havalandırma, suluk ve yemlik gibi faktörlerden etkilenir.

5.2.2.1 Havanın Sıcaklığı ve Nemi

Kümes içindeki sıcaklığın yükselmesi altlığın kurumasına yol açar. Çünkü ısınan hava altlığın nemini çekerek yukarıya doğru yükselir. Kümes içindeki sıcaklık 10°C nin altına düştüğünde bakteriyel faaliyetler azalarak küf ve mantar üremesi artar.

Kümes zemini genelde beton veya sıkıştırılmış topraktan yapılmaktadır. Taban suyu seviyesi yüksek olan arazilere yapılan kümeslerde, taban iyi direnaj edilmemiş ve yağmur suyu için gerekli direnaj yapılmamış ise altlığın ıslanması söz konusudur.

5.2.2.2 Sürüde Yaş, Ağırlık ve Kapasite

Kümeslerdeki altlıklar dışkı ve suluklardan dökülen su ile ıslanır. Bir tavuğun dışkısında % 70 - 80 su bulunur. Genç tavukların altlıklarında nem oranı % 20 - 50, erginlerde ise % 10 - 30 arasındadır. Birim alana düşen tavuk sayısı arttıkça altlığın ıslanma derecesi de artar. Tavuklar yediği yemin % 25' i kadar daha fazla dışkı yaparlar. Damızlıklar ve ağır ırklarda yem tüketimi fazla olduğundan dışkı miktarı fazladır ve dolayısıyla altlıkları daha çok ıslatırlar.

5.2.2.3 Su ve Yem Tüketimi

Tavuklar tükettikleri yemin 2 - 3 katı kadar su tüketirler. Ayrıca çevre sıcaklığı yem tüketimini önemli derecede etkiler. Çevre sıcaklığı fazla olduğunda yem tüketimi azalır, vücut su tüketimini artırarak, ısı üretimini azaltmaya çalışır. Yemin pelet şeklinde olması, yemde suda eriyen mineraller ile tuz ve protein miktarının fazla olması, müshil etkili maddelerin bulunması veya ishal ile seyreden hastalıklar su tüketimini ve dışkı ile atılan su miktarını artırarak, altlığın fazla ıslanmasına sebep olur.

5.2.2.4 Havalandırma

Havalandırma yetersiz olduğunda altlık ıslanır ve kümeste amonyak miktarı artar. Ayrıca koksidiyoz hastalığına uygun ortam oluşur. Gereğinden fazla havalandırma altlığı kurutur, kuru altlık tavukların hareketleri ile ortamdaki toz miktarını artırır. Bu da tavuklarda solunum yolu enfeksiyonlarına sebep olur. Kümeste normal bir havalandırma ile fazla nem dışarı atılır ve tavuklar için gerekli oksijen de temin edilebilir.

5.2.2.5 Suluk ve Yemlik Etkisi

Kümeslerde tavuk sayısına göre yemlik ve suluk bulundurulur ve her tarafa eşit olarak yerleştirilir. Altlığın en çok ıslandığı yer sulukların çevresidir. Yemlikler etrafındaki altlık fazla çiğnenme sonucu sertleşir. Yemlik sayısının yetersiz, yüksekliğinin fazla olması ve içindeki yem düzeyinin gerekli seviyede olmaması yemin dökülmesine ve altlığa karışarak küflenmesine sebep olmaktadır. Sulukların randımanlı çalışması için gerekli hususlara dikkat edilmelidir. Suluğun yüksekliği hayvanın gelişmesine paralel olarak ayarlanır, içindeki su seviyesi de devamlı olarak suluğun 1/3' nü geçmeyecek şekilde tutulur.

5.2.3Islanmış Altlığın Olumsuzlukları

5.2.3.1 Amonyak Oluşumu

Tavuk gübresi ile atılan ürik asit; sıcaklık, nem, havalandırma, altlığın nem miktarı, atılan dışkı miktarı, mevsim, altlık pH'sı ve altlıktaki mikrofloraya bağlı olarak amonyağa dönüşmektedir. Altlıktaki pH 7'nin altına düştüğünde amonyak oluşumu azalır ve 8' in üzerine çıktığında artar. Civcivler amonyağa karşı hassastır. Kümes havasında koku ile hissedilmeyen 5 ppm’lik amonyak miktarı solunum sistemini tahriş ederek hastalıklara zemin hazırlar. Kümes içinde uzun zaman kalındığında 20 ppm’lik amonyak koku ile hissedilebilir. Amonyak miktarının 25 ppm düzeyine çıkması ise canlı ağırlık artışını olumsuz etkiler. Hava kesesi yangısına ve bazı viral enfeksiyonlara sebep olabilir. Kümes havasındaki amonyak miktarı 50 -100 ppm arasında iken insan gözüne yakıcı etki yapar ve yaşartır. Tavuklarda keratokonjuktivitis ve körlüğe yol açabilir. Amonyağın olumsuz etkileri; yem tüketiminde azalma, canlı ağırlıkta düşüş, solunum yolu enfeksiyonları, karkas kalitesinin düşmesi, gözde konjuktivitis, körlük ve kümes havasındaki enfeksiyon etkenlerinin artması şeklinde özetlenebilir.

5.2.3.2 Koksidiyoz

Altlıktaki nem oranının normal seviyede (%20-%30) tutulmasının en önemli amacı, koksidiyoz hastalığını kontrol altına almaktır. Koksidiyoz’a karşı aşı ile bağışıklık oluşmadığı için bu hastalık etkili ilaçlarla kontrol altında tutulmaya çalışılır. Yer tavukçuluğunda civcivlerin büyüme döneminde düşük düzeyde enfeksiyon oluşturarak koksidiyoz’a karşı bağışıklık oluşturulabilir. Bu amaçla büyüme döneminde (6.haftada) yeme katılan koksidiyostatlar yemden tedrici olarak çıkarılır. Bu uygulamaya 6. haftadan sonra başlanılır ve 10 ila 12 haftalık bir süre devam eder. Böylece yeterli bağışıklığın oluşması sağlanır. Bağışıklığın oluşması, altlık nem oranına bağlı olarak koksidiyoz oositlerinin sporlaşma hızı ile ilgilidir. Altlık çok kuru ise sporlaşma yavaşlar. Buna bağlı olarak da bağışıklık oluşumu yavaşlar. Altlık fazla nemli ise sporlaşma çok hızlanır ve yemdeki koksidiyostat hastalığın oluşumunu önleyemeyebilir. Eğer kümes havasında nem oranı düşük ve altlık çabuk kuruyor ise oositlerin sporlaşmasını sağlamak için altlığa biraz su serpilerek ıslatılır. Ancak bu işi çok dikkatli yapmak gerekir. Çünkü altlık gereğinden fazla ıslatılırsa içindeki çok sayıda sporlaşmamış oosit hızlı bir şekilde sporlaşabilir ve yemdeki koksidiyostat miktarı düşük olduğu için şiddetli bir koksidiyoz ortaya çıkabilir. Bu amaçla her gün havanın kuru olduğu saatlerde altlık bir miktar ıslatılarak nem oranının yükseltilmesi uygun olur. Buna rağmen ortaya çıkabilecek koksidiyoz tedavisi için hazırlıklı olmak gerekir.